تبلیغات
گوهر ناب

ادامه کتاب حجاب استاد مطهری

آیات دیگر

آیات 59 ، 60 ، 61 سوره نور نیز مربوط به همین مباحث است . تفسیر آنها را نیز ذكر می‏كنیم : « یا ایها الذین آمنوا لیستأذنكم الذین ملكت ایمانكم و الذین لم‏ یبلغوا الحلم منكم ثلاث مرات : من قبل صلاه الفجر و حین تضعون ثیابكم من‏ الظهیره و من بعد صلاه العشاء ، ثلاث عورات لكم ، لیس علیكم و لا علیهم‏ جناح بعدهن طوافون علیكم بعضكم علی بعض كذلك یبین الله لكم الایات و الله علیم حكیم (59) و اذا بلغ الاطفال منكم الحلم فلیستأذنوا كما استأذن‏ الذین من قبلهم كذلك یبین الله لكم آیاته و الله علیم حكیم (60) و القواعد من النساء اللاتی لا یرجون نكاحا فلیس علیهن جناح ان یضعن ثیابهن‏ غیر متبرجات بزینة و ان یستعففن خیر لهن و الله سمیع علیم (61) ای كسانی كه ایمان آورده‏اید ! بایست مملوكهای شما و كودكان نا بالغ‏ شما در سه وقت اجازه دخول بگیرند : پیش از نماز صبح ، و هنگام نیمروز كه جامه‏های خویش می‏نهید ، و بعد از نماز عشاء ( كه آماده خواب می‏شوید ) . این سه وقت ، خلوت شما است . در غیر این سه وقت بر شما و بر آنان باكی نیست ( كه بی اجازه وارد شوند )
آنها و شما زیاد بر یكدیگر می‏گذرید . خداوند آیات را چنین بیان می‏كند
خداوند دانا و حكیم است
و چون كودكان شما به حد بلوغ رسیدند باید مانند دیگران اجازه ورود بگیرند . خداوند آیات خویش را چنین بیان می‏كند . خداوند دانا و حكیم‏ است
زنان بازنشسته كه امید ازدواج ندارند باكی نیست در حالی كه خود را به‏ زیوری نیاراسته‏اند و قصد خودنمائی ندارند جامه خویش به زمین نهند ، و اگر از این نیز خودداری كنند برایشان بهتر است . خداوند شنوا و دانا است
در این آیات دو استثناء ، یكی برای قانون كسب اجازه در وقت ورود در اتاق دیگران ، و دیگر برای قانون پوشش زنان ، ذكر شده است . آیه اول و دوم راجع به استثناء اول و آیه سوم راجع به استثناء دوم است
قبلا این دستور را شرح دادیم كه هر كس می‏خواهد وارد محل خلوت دیگری‏ شود باید اعلام كند و با كسب اجازه وارد شود ، و گفتیم این دستور حتی در مورد محارم نزدیك مانند پسر نسبت به مادر ، و پدر نسبت به دختر نیز جاری است . در این آیات دو طبقه از این دستور استثناء شده‏اند . برای‏ این دو طبقه اجازه خواستن فقط در سه نوبت لازم شمرده شده است و در اوقات دیگر لازم دانسته نشده است . این دو طبقه عبارتند از : 1 - « الذین ملكت ایمانكم »- مملوكان شما
2 - « الذین لم یبلغوا الحلم منكم »- كودكان نابالغ شما
سه نوبتی كه این دو دسته باید اجازه بخواهند عبارتست از : پیش از نماز صبح ، و هنگام نیمروز كه افراد به خاطر گرما لباس رو را از تن در آورده استراحت می‏كنند ، و بعد از نماز عشاء كه هنگام رفتن به رختخواب‏ است
در این مواقع معمولا زن یا مرد در لباس غیر عادی هستند و چون تازه از خواب برخاسته‏اند ( قبل از نماز صبح ) و یا تازه می‏خواهند به خواب روند ( بعد از نماز عشاء ) و یا در حال استراحتند ( وقت ظهر ) معمولا با لباس‏ خواب بسر می‏برند . در چنین اوقاتی مملوكان و پسران نابالغ باید با كسب‏ اجازه وارد اتاق شوند ولی در مواقع دیگر به علت احتیاج به رفت و آمدهای‏ مكرر " « طوافون علیكم بعضكم علی بعض »" استیذان لازم نیست . در این‏ آیات سه نكته جلب توجه می‏كند : 1 - اینكه : « الذین ملكت ایمانكم »با موصولی كه برای جمع مذكر است‏ ( الذین ) ذكر شده است و حتما شامل غلامان می‏باشد چنانكه در تفاسیر و روایات نیز تصریح شده است . از آن جمله روایتی است در كافی از « حضرت‏ صادق علیه السلام : " قال : هی خاصة فی الرجال دون النساء. قیل : فالنساء یستأذن فی هذه الثلاث ساعات ؟ قال : لا و لكن یدخلن و یخرجن »" (1) یعنی‏ این دستور ( اجازه خواستن در سه نوبت ) مخصوص مردان است

پاورقی : 1 - كافی جلد 5 ، صفحه . 529

سؤال شد كه آیا زنان باید اجازه بگیرند ؟ فرمود : نه ، همینطور می‏آیند و می‏روند
اینكه غلامان در غیر این سه نوبت حق دارند بدون اجازه وارد اتاق زن‏ شوند خود دلیل بر اینست كه غلامان نیز وضع استثنائی دارند ، و این خود شاهدی قوی می‏باشد . بر اینكه در آیه پوشش هم كه قبلا تفسیر كردیم ، جمله‏ " « ما ملكت ایمانهن »" شامل غلامان نیز می‏باشد . حتی در آیه‏ای كه فعلا مورد بحث است تعبیر به " « ملكت ایمانكم »" شده است ( با ضمیر مذكر " یعنی لازم نیست كه برده ، مملوك خود زن باشد
در اینجا نباید اعتراض كرد كه اكنون رسم بردگی منسوخ شده است و برده‏ای وجود ندارد و پافشاری در این بحثها بی ثمر است ، زیرا اولا روشن‏ شدن نظر اسلام در این مسائل ، ما را به هدف كلی این قوانین كه برخی از آنها مورد ابتلاء نیز می‏باشد بهتر واقف می‏سازد ، و ثانیا اگر فقیه متهوری‏ جرأت كند ، چه بسا حكم غلامان را از راه ملاك و مناط ، به موارد مشابه آن‏ از قبیل خدمتكاران بتواند تعمیم دهد
2 - از جمله " « طوافون علیكم بعضكم علی بعض »" فهمیده می‏شود : رمز اینكه در مورد غلامان و پسران نابالغ اجازه خواستن واجب نیست ، اینست‏ كه وجوب استیذان اینها به واسطه تكرر آمد و شد ، موجب حرج و واقع شدن‏ در مضیقه است
در حقیقت اباحه در این موارد نیز از این باب است كه تكلیف موجب‏ دشواری می شده است نه از این جهت كه تكلیف ملاك ندارد
ما معتقدیم كه سایر استثناهای باب پوشش ، مثلا استثناء وجه و كفین ، و همچنین استثناء محارم نیز از همین قبیل است . قبلا در این باره بحثی شد
به زودی دوباره مشروحتر بحث خواهیم كرد
3 - اطفالی كه در این آیه مكلف شده‏اند كه مانند مردان بزرگ در سه‏ نوبت اجازه بگیرند اطفالی هستند كه به حد بلوغ نرسیده‏اند . بنابراین‏ اطفال نابالغ و لو ممیز و نزدیك به بلوغ ، در غیر سه وقتی كه در آیه‏ تعیین شده است می‏توانند بدون كسب اجازه وارد خلوتگاه شوند
این آیه علی الظاهر می‏تواند قرینه باشد كه مقصود از جمله : " « او الطفل الذین لم یظهروا علی عورات النساء »" كه در آیه پوشش آمده است‏ و قبلا دو احتمال در معنی آن دادیم ، اطفال نابالغ است نه اطفال غیر ممیز
و اما استثنائی كه درباره مسأله پوشش است : " « و القواعد من النساء اللاتی لا یرجون نكاحا فلیس علیهن جناح ». . . " . این سومین استثناء است در مسأله پوشش . استثناء اول و دوم در آیه 31 همین سوره و استثناء سوم در این آیه آمده است . در اینجا می‏فرماید : زنان از پا افتاده‏ای كه امیدی به ازدواج ندارند می‏توانند لباس روی خود را بر زمین نهند مشروط بر اینكه نخواهند خودنمائی و خودآرائی بكنند . در عین حال اگر جانب عفاف را رعایت كنند و خود را پوشیده دارند بهتر است‏ و خدا شنوا و دانا است
مقصود از " قواعد " كیانند ؟ مقصود زنان سالخورده‏ای هستند كه از جنبه‏ زن بودن بازنشسته شده‏اند ، یعنی دیگر مطلوب مرد - از نظر جنسی - واقع نمی‏شوند و لذا امیدی به ازدواج ندارند . ممكن‏ است طمع داشته باشند ولی امید ندارند . جمله " « ان یضعن ثیابهن » " می‏فهماند كه زن دو نوع لباس دارد : یكی لباس بیرون و دیگر لباس داخل‏ منزل . آنچه رخصت داده شده است اینست كه زنان سالخورده می‏توانند لباس‏ رو را در بیاورند ولی در عین حال به آنها اجازه خودنمائی و خودآرائی داده‏ نشده است
در روایات اسلامی حدود برداشتن پوشش برای زنان سالخورده تعیین گردیده‏ است و ذكر شده كه جایز است روسری خود را بردارند : « الحلبی عن ابی‏عبدالله علیه السلام انه قرأ " ان یضعن ثیابهن " قال : الخمار و الجلباب . قلت : بین یدی من كان ؟ فقال : بین یدی من‏ كان ، غیر متبرجة بزینة . فان لم تفعل فهو خیر لها » ( 1 )
عبیدالله حلبی گفت كه امام صادق فرمود مقصود از " « ان یضعن ثیابهن " روسری و چهارقد است
گفتیم جلو هر كس كه بود ؟ فرمود جلو هر كس كه بود اما به شرط اینكه‏ ساده باشد و نخواهد خودآرائی و خودنمائی كند
از جمله " « و ان یستعففن خیر لهن »" می‏توان یك قانون كلی استنباط كرد و آن اینست كه از نظر اسلام هر قدر زن جانب عفاف و ستر را بیشتر مراعات كند پسندیده‏تر است و رخصتهای تسهیلی و ارفاقی كه به حكم ضرورت‏ درباره وجه و كفین و غیره داده شده است ، این اصل كلی اخلاقی و منزلی را نباید از یاد ببرد

پاورقی : 1 - كافی جلد 5 ، صفحه 522 ، وسائل جلد 3 صفحه 26 - . 25

تاریخ ارسال : جمعه 2 دی 1390 10:08 ب.ظ | نویسنده : خانم محمدقلی

لطفا دیدگاه خود را درباره این مطلب بنویسید

ایمیل شما نمایش داده نخواهد شد


 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر