تبلیغات
گوهر ناب

غض و غمض ادامه کتاب حجاب استاد مطهری

كلمه دیگری كه در این آیه به كار رفته است ، كلمه " « یغضوا » " است كه از ماده " غض " است . غض و غمض دو لغت است كه هر دو در مورد چشم به كار می‏رود و برخی آن دو را باهم اشتباه می‏كنند . باید معنای‏ این دو كلمه را نیز مشخص كنیم : غمض به معنای برهم گذاردن پلكها است
می‏گویند غمض عین كن . كنایه است از اینكه صرف نظر كن
چنانكه ملاحظه می‏كنید این لغت با كلمه عین همراه می‏شود نه با كلمه بصر
ولی در مورد كلمه غض می‏گویند غض بصر و یا غض نظر و یا غض طرف
غض به معنای كاهش دادن است و غض بصر یعنی كاهش دادن نگاه . در قرآن‏ كریم سوره لقمان آیه 19 از زبان لقمان به فرزندش می‏گوید : " « و اغضض‏ من صوتك »" یعنی صدای خودت را كاهش بده ، ملایم كن ، فریاد نكن . در آیه 3 از سوره حجرات می‏فرماید : " « ان الذین یغضون اصواتهم عند رسول‏ الله اولئك الذین امتحن الله قلوبهم للتقوی »" یعنی آنانكه صدای خود را ( هنگام سخن گفتن ) در حضور رسول خدا ملایم می‏كنند ، یعنی فریاد بر نمی‏آورند ، آنان كسانی هستند كه خداوند دلهایشان را برای تقوا آزمایش‏ كرده است
در حدیث معروف هند بن ابی هاله كه اوصاف و شمائل رسول اكرم را توصیف كرده چنین آمده است : " " « و اذا فرخ غض طرفه » " ( 1 ) یعنی وقتی كه خوشحال می‏شد چشمها را به حالت نیم خفته در می‏آورد . بدیهی‏ است كه مقصود این نیست كه چشمها را روی هم می‏گذاشت و یا به طرف مقابل‏ نگاه نمی‏كرد

پاورقی : 1 - تفسیر صافی ذیل آیه 31 از سوره نور ، نقل از تفسیر علی بن ابراهیم‏

مرحوم مجلسی در " بحار " این جمله را اینطور تفسیر می‏كند : " ای‏ كسره و اطرق و لم یفتح عینه . و انما یفعل ذلك لیكون ابعد من الاشر و المرح " . یعنی پلك چشم را می‏شكست و سر را به پائین می‏انداخت و چشمها را نمی‏گشود . چنین می‏كرد تا از حالت شادی زدگی دور باشد . معمولا افرادی كه مغلوب احساسات خود هستند هنگامی كه شادی به آنها رو می‏آورد بی اختیار چشمها را گشاد می‏كنند و قهقهه سر می‏دهند و به هیجان می‏آیند ، برخلاف افراد سنگین و با وقار
علی علیه السلام در توصیه معروفش به فرزند خود محمد ابن الحنفیة ، هنگامی كه در جنگ جمل پرچم را به او داد فرمود : " كوهها اگر از جا كنده شوند تو سر جای خود باش ، دندانها را روی هم فشار بده " تا خشم و غضبت تحریك شود " سر خود را به خداوند عاریه بده و پاها را در زمین‏ میخكوب كن " . آنگاه در آخر اضافه فرمود : " « ارم ببصرك اقصی القوم‏ و غض بصرك » " ( 1 ) یعنی تا آخرین نقطه دشمن را نظر بیند از و چشمها را بخوابان . بدیهی است كه مقصود این نیست كه چشمها را ببند ، یا نگاه‏ نكن ، مقصود اینست كه به یك نقطه معین ، مخصوصا به تجهیزات دشمن خیره‏ نشو
همچنین در دستور العمل عمومی آن حضرت به اصحابش در جنگها می‏فرماید : " « غضوا الابصار فانه اربط للجاش و اسكن للقلوب و امیتوا الاصوات فانه‏ اطرد للفشل » " ( 2 ) نگاهها را به تجهیزات دشمن كم كنید كه اینطور دلها محكمتر و آرامتر است . بانگها را كوتاه كنید كه اینطور بهتر سستی‏ را طرد می‏كند

پاورقی : 1 - نهج البلاغه خطبه 11 وسائل جلد 2 كتاب الجهاد صفحه . 429 2 - نهج البلاغه خطبه 222 و وسائل جلد 2 كتاب الجهاد صفحه 430

از همه این موارد چنین فهمیده می‏شود كه معنی " غض بصر " كاهش دادن‏ نگاه است ، خیره نشدن و تماشا نكردن و به اصطلاح نظر استقلالی نفكندن است
صاحب مجمع البیان در ذیل آیه مورد بحث ( آیه سوره نور ) می‏گوید : " اصل الغض النقصان " یعنی ریشه معنی غض كاهش و كمی است " یقال غض‏ من صوته و من بصره ای نقص " . یعنی وقتی كه این ماده به صوت و یا بصر نسبت داده می‏شود یعنی آنرا كاهش داد . در ذیل تفسیر آیه سوره حجرات‏ می‏گوید : " غض بصره اذا ضعفه عن جده النظر " . یعنی معنی " غض بصره " اینست كه تند نگاه كردن را كم كرد . راغب اصفهانی در كتاب نفیس " مفردات القرآن " این كلمه را عینا همین طور معنی می‏كند
علیهذا در آیه مورد بحث معنای " « یغضوا من ابصارهم »" اینست كه‏ نگاه را كاهش بدهند یعنی خیره نگاه نكنند و به اصطلاح علماء اصول ، نظرشان آلی باشد نه استقلالی
توضیح اینكه یك وقت نگاه انسان به یك شخص برای وارنداز كردن و دقت‏ كردن به خود آن شخص است مانند اینكه بخواهد وضع لباس و كیفیت آرایش‏ او را مورد مطالعه قرار دهد ، مثلا ببیند كراواتش را چگونه بسته است و موی سرش را چگونه آرایش كرده است . ولی یك وقت دیگر نگاه كردن به‏ شخصی كه با او روبرو است برای اینست كه با او حرف می‏زند ، و چون لازمه‏ مكالمه نگاه كردن است به او نگاه می‏كند . این نوع از نگاه كردن كه به‏ عنوان مقدمه و وسیله مخاطبه است ، نظر آلی است ، ولی نوع اول نظر استقلالی است . پس معنی جمله این است : به مؤمنین بگو به زنان خیره‏ نشوند و چشم چرانی نكنند
این نكته باید اضافه شود كه برخی از مفسران كه " غض بصر " را به‏ معنی ترك نظر گرفته‏اند مدعی هستند كه مقصود ترك نظر به عورت است‏ همچنانكه جمله بعد نیز ناظر به حفظ عورت از نظر است . و باز همانطور كه‏ فقها گفته‏اند ، فرضا مقصود از غض بصر ترك نگاه به طور كلی باشد اعم از نگاهی كه به منظور تماشا و التذاذ باشد و یا نگاهی كه لازمه مخاطبه است ، متعلق نگاه ذكر نشده است كه چیست ( 1 )
ولی اگر چنانكه ما استنباط كردیم ، مقصود از " غض بصر " این باشد كه‏ خیره نگاه نكنند ، یعنی ناظر به نگاهی باشد كه لازمه مخاطبه است و مقصود اینست كه چشم چرانی نكنند ، قطعا متعلق غض بصر چهره است و بس زیرا آنچه ضرورت اقتضا می‏كند همین قدر است . نگاه به غیر چهره ( و شاید دو دست تا مچ نیز ) حتی با " غض بصر " نیز جایز نیست

تاریخ ارسال : جمعه 2 دی 1390 09:47 ب.ظ | نویسنده : خانم محمدقلی

لطفا دیدگاه خود را درباره این مطلب بنویسید

تاریخ ارسال : چهارشنبه 18 مرداد 1396 08:23 ق.ظ
I read this paragraph completely regarding the comparison of most
recent and preceding technologies, it's amazing article.

ایمیل شما نمایش داده نخواهد شد


 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر